Ziekenhuizen als hightech instellingen

Christian Jongeneel

  • Intensief ontwerpproces
  • Hoge investeringen

‘Een zorginstelling is tegenwoordig een hightech instelling’, merkte directeur-generaal Bas van den Dungen namens minister Edith Schipper van VWS op tijdens het jaarlijkse congres van de International Federation of Hospital Engineering (IFHE), dat vorige week in Den Haag plaatsvond. Daarmee vatte hij meteen de belangrijkste drijfveer achter het vakgebied samen: gezondheidszorg is zo investeringsrijk geworden dat kostenbeheersing essentieel is bij het ontwerp van ziekenhuizen.

Tijdens het congres kwamen veel invalshoeken voorbij die hiermee te maken hebben. Van Dungen zelf bijvoorbeeld, presenteerde een ‘green deal’ voor zorginstellingen. ‘Met kleine maatregelen kunnen zij al 15 % bezuinigen op energie. In totaal kan verduurzaming € 100 miljoen opleveren, heeft TNO berekend. Zuinige kranen zorgen voor een kwart minder waterverbruik.’

Dirk Joubert van Royal HaskoningDHV legde uit dat bij het ontwerp van ziekenhuizen al in detail nagedacht moet worden over de logistiek van personeel, patiënten en goederen. Hij presenteerde een tool om het eindresultaat te visualiseren. Joubert was niet de enige spreker van een Nederlands ingenieursbureau. Het ontwerpen van ziekenhuizen is een specialisme op zich geworden en niet alleen een kwestie van de toepassing van bijvoorbeeld legionellabestrijding in de waterleiding, extreem schone luchtbehandeling en andere hygiëne bevorderende maatregelen. Het gaat er ook om dat dure apparatuur intensief gebruikt wordt en dat artsen efficiënt kunnen werken.

Hoe ver je kunt gaan in het doordenken van ziekenhuisontwerp liet Tiina Yli-Karhu, projectleider voor de bouw van een groot ziekenhuis in het westen van Finland, zien. Dit project maakte gebruik van een CAVE, een vr-ruimte, om de inrichting van nieuwe intensive care-ruimtes te testen. Honderden artsen, verplegenden, schoonmakers, onderhoudstechnici en patiënten testten de ruimtes in verschillende stadia van het ontwerp om zo optimaal mogelijke plaatsing van apparatuur te vinden, de beste akoestiek en verlichting, snelle looproutes, enzovoort.

‘De overgang van zalen naar één intensive care-ruimte per persoon werd genomen om het aantal infecties en medische fouten terug te dringen’, legde Yli-Karhu uit. ‘Meer privacy leidt bovendien tot betere slaap en sterkere sociale ondersteuning. Voor de verplegenden betekent het echter een andere manier van werken. Ze kunnen bijvoorbeeld niet meer snel de hulp van een collega inroepen die in dezelfde zaal bezig is. Dat moet gecompenseerd worden met communicatiemiddelen en goede zichtlijnen naar de gang.’

De extra kosten van éénpersoonsruimtes worden gemaakt in de bouwfase, terwijl de baten zich moeten tonen in de exploitatie. Alle reden dus om in de ontwerpfase heel precieze plannen voor de exploitatie te maken, aldus Yli-Karhu, en de resultaten ook te valideren. ‘Voor we aan dit ziekenhuis van 138.000 m2 begonnen, hebben we de wensen geïnventariseerd. Daarna hebben we met de CAVE een aantal iteraties van het ontwerp gemaakt. Als het ziekenhuis in 2019 een jaar in gebruik is, zullen we peilen of de verwachtingen zijn uitgekomen.’

In dezelfde week als het congres promoveerde aan de TU Delft architecte Milee Herweijer op het ontwerpen van ziekenhuizen met het oog op het creëren van ‘healing environments’. Met name Amerikaans onderzoek suggereert dat ontwerpen op comfort voor de patiënt het genezingsproces bevordert, precies waar Yli-Karhu op stuurt. Herweijer onderzocht negen recent gebouwde Nederlandse ziekenhuizen en concludeerde dat die nog onvoldoende gebruikmaken van kansen die er liggen. Bovendien worden er nog weinig praktijkervaringen uitgewisseld, reden voor Herweijer om te pleiten voor een kenniscentrum, zoals dat in de Verenigde Staten al bestaat.

Ter verhoging van de kwaliteit wil de (NVTG), de Nederlandse partner van de IFHE, een kwaliteitsregister aanleggen voor haar leden. Technici in de branche kunnen door zich te binden aan de eisen van het register aantonen dat zij hun vakkennis op peil houden. Zo wordt het specialisme nog sterker afgebakend.

Lees ook

Nieuws brief
* indicates required